W zależności od przyjętych kryteriów możemy w różny sposób klasyfikować
fundusze inwestycyjne. Dwa najważniejsze kryteria to kryterium prawne,
wynikające z obowiązującej w Polsce Ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 roki
o funduszach inwestycyjnych, oraz kryterium związane z dokonywanymi
przez fundusze lokatami.
Klasyfikacja prawna
1. Otwarte
Najpopularniejszy rodzaj funduszu inwestycyjnego w Polsce. Może lokować
swoje środki (w ściśle określonych proporcjach) wyłącznie w:
papiery wartościowe emitowane lub gwarantowane przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski (np. obligacje),
papiery wartościowe dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym,
papiery wartościowe dopuszczone do publicznego obrotu,
nabywane w obrocie pierwotnym lub w pierwszej ofercie publicznej jeśli
będą w ciągu roku notowane na rynku regulowanym (GPW, CeTO),
inne zbywalne papiery wartościowe i krótkoterminowe
wierzytelności pieniężne, których wartość rynkowa może być ustalona w
każdym czasie (do 10% aktywów).
Fundusz otwarty zbywa jednostki uczestnictwa (stanowiące prawo udziału
w aktywach netto funduszu) i dokonuje ich odkupienia zawsze na żądanie
uczestnika funduszu. Uczestnikiem funduszu otwartego może zostać każdy.
2. Specjalistyczne otwarte Specyficzny rodzaj funduszu
otwartego. Podstawowa różnica polega na tym, że statut funduszu ściśle
określa, kto może być uczestnikiem funduszu (np. wyłącznie osoby
prawne), a także może wprowadzać dodatkowe warunki, na jakich uczestnik
może żądać odkupienia jednostek uczestnictwa (np. dotyczące terminu
odkupienia). Taki rodzaj fundusz jest wykorzystywany do tworzenia tzw.
III filaru ubezpieczeń emerytalnych (skupia uczestników pracowniczych
programów emerytalnych).Jeżeli uczestnikami funduszu
są wyłącznie osoby prawne wówczas fundusz może stosować politykę
inwestycyjną właściwą dla funduszy mieszanych.
3. Zamknięte
Mogą inwestować w:
papiery wartościowe,
wierzytelności, z wyjątkiem wierzytelności wobec osób fizycznych,
udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością,
waluty,
prawa pochodne od praw majątkowych będących przedmiotem lokat,
transakcje terminowe,
zbywalne towary giełdowe (nabywane na giełdach towarowych).
4. Specjalistyczne zamknięte Szczególna forma funduszu
zamkniętego. Certyfikaty inwestycyjne tych funduszy nie podlegają
obowiązkowi wprowadzenia do obrotu publicznego. Mogą być papierami
wartościowymi imiennymi lub na okaziciela, a jedynie te dopuszczone do
publicznego obrotu mogą być wyłącznie na okaziciela. Możliwości
inwestycyjne takiego funduszu są większe niż f. zamkniętego i obejmują
dodatkowo:
prawa własności do nieruchomości gruntowych oraz budynków i lokali,
udziały we współwłasności nieruchomości.
5. Mieszane Forma pośrednia między funduszem otwartym,
zamkniętym. Emituje certyfikaty inwestycyjne, ale musi je odkupywać od
uczestników na ich żądanie, nie rzadziej niż raz w roku. Certyfikaty
wprowadzane są do obrotu publicznego, a następnie na rynek
regulowany.Może lokować swoje środki w zbywalne:
papiery wartościowe,
wierzytelności pieniężne o terminie wymagalności nie dłuższym niż rok
udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością
waluty.
Możliwości inwestycyjne są w nich większe niż w funduszach otwartych, ale mniejsze niż w zamkniętych.
Klasyfikacja ze względu na rodzaj dokonywanych lokat
1. Akcyjne Inwestują przede wszystkim w akcje spółek
dopuszczonych do publicznego obrotu. Co najmniej 60% powierzonych
środków inwestują w akcje spółek giełdowych. W zależności od tego w
jakie spółki inwestują (o ugruntowanej pozycji, wysokich dywidendach
czy też dających szybki, ale niepewny zysk) ich polityka może mieć
bardziej lub mniej agresywny charakter. Doświadczenia rynku
amerykańskiego wskazują, że po kilkunastu latach na akcjach zarabia się
lepiej, niż na obligacjach. Dlatego właśnie
w fundusze akcyjne inwestuje się na długo.
1.a) Indeksowe Stanowią osobna kategorię f. akcyjnych. Skład
ich portfela jest zbliżony do składowych danego indeksu giełdowego tzn.
takie same akcje i w takim samym proporcjach, jak np. WIG, czy WIG20.
2. Zrównoważone/Hybrydowe Inwestują zarówno w akcje, jak i
instrumenty dłużne.Udział akcji w stosunku do innych instrumentów w
portfelu typowego funduszu zrównoważonego wynosi od 40% - 60%.
3. Obligacji Inwestują głównie w papiery wartościowe o stałym
dochodzie: bony, obligacje skarbowe oraz instrumenty dłużne emitowane
przez przedsiębiorstwa i władze samorządowe.
4. Rynku pieniężnego Inwestują w takie instrumenty jak: bony
skarbowe, certyfikaty depozytowe, bony komercyjne, zabezpieczone w 100%
porozumienia odkupu. Charakteryzują się najniższym ryzykiem, ale i też
stosunkowo niewielkim dochodem. Ich stopa zwrotu powinna jednak
przekraczać oprocentowanie korzystnych lokat bankowych.
Klasyfikacja ze względu na ponoszone ryzyko
1. Prywatyzacji
Najbardziej ryzykowne ze względu na przewagę w portfelu akcji.
Inwestują w papiery wartościowe związane z Programem Powszechnej
Prywatyzacji: akcje NFI, akcje spółek uczestniczących w programie).
2. Akcji
Równie ryzykowne, ze względu na inwestycje głównie w akcje. Mogą przynieść duży zysk, ale i duża stratę.
3. Zrównoważone Dywersyfikują ryzyko poprzez inwestycje w
obligacje. Udział akcji w portfelu wynosi nie więcej niż 60% aktywów. W
celu minimalizacji ryzyka, fundusz unika lokat spekulacyjnych.
4. Stabilnego wzrostu
Celem ich jest zapewnienie regularnego dochodu. Inwestują głównie w obligacje i bony skarbowe.
5. III filaru (zabezpieczenia emerytalnego) Swoje środki
lokują w instrumenty finansowe rynku pieniężnego o wysokim stopniu
bezpieczeństwa, w papiery wartościowe o niskim stopniu ryzyka (np.
papiery emitowane przez Skarb Państwa oraz samorządy terytorialne).
Część środków utrzymywana jest na lokatach bankowych.
6. Papierów dłużnych Bezpieczny rodzaj funduszu ze względu na
inwestycje w obligacje Skarbu Państwa o dłuższym terminie wykupu,
obligacje komunalne, oraz częściowo w instrumenty rynku pieniężnego.
Fundusz nie inwestuje w akcje.
7. Rynku pieniężnego Najbezpieczniejszy rodzaj funduszy.
Część środków utrzymuje na lokatach bankowych. Inwestuje w: bony
skarbowe, certyfikaty depozytowe, bony komercyjne, zabezpieczone w 100%
porozumienia odkupu, a wiec instrumenty o minimalnym stopniu ryzyka.
Klasyfikacja ze względu na wysokość i sposób pobierania opłaty manipulacyjnej
1. Typu load
Pobierają opłaty manipulacyjne. Opłata naliczana jest od inwestowanej kwoty i najczęściej wynosi od 3,5% do 8%.
2. Typu no-load
Nie pobierają opłaty manipulacyjnej.
Klasyfikacja ze względu na specjalizację
1. Branżowe
Wyspecjalizowane fundusze o podwyższonym ryzyku, inwestujące w wybrane branże przemysłowe.
2. Venture capital
Zamknięte fundusze inwestujące w przedsięwzięcia o wysokim stopniu ryzyka.
3. Multifundusze
Ich portfel składa się z innych funduszy.
